พระธาตุยาคู (Phra That Ya Khu) ตั้งอยู่ภายใน “เมืองฟ้าแดดสงยาง” เมืองโบราณสำคัญแห่งลุ่มน้ำชีในจังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งนักโบราณคดีเชื่อว่าเคยเป็นชุมชนขนาดใหญ่ในวัฒนธรรมทวารวดี รุ่งเรืองราวพุทธศตวรรษที่ 12–16 หรือประมาณกว่า 1,000 ปีมาแล้ว เมืองแห่งนี้มีลักษณะเป็นเมืองคูน้ำคันดินรูปวงรีขนาดใหญ่ และเป็นศูนย์กลางของพุทธศาสนาในภาคอีสานยุคต้น“พระธาตุยาคู” หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า “พระธาตุใหญ่” ถือเป็นโบราณสถานที่โดดเด่นที่สุดของเมืองฟ้าแดดสงยาง เดิมเชื่อกันว่าเป็นสถูปบรรจุพระบรมสารีริกธาตุหรืออัฐิของพระเถระผู้มีความสำคัญในท้องถิ่น คำว่า “ยาคู” สันนิษฐานว่ามาจากภาษาพื้นถิ่นอีสานโบราณ หมายถึง “พระครู” หรือพระอาจารย์ผู้ทรงศีล จึงสะท้อนถึงความศักดิ์สิทธิ์และความเคารพศรัทธาที่ผู้คนมีต่อพระธาตุองค์นี้มายาวนานหลายชั่วอายุคน

จุดเด่นสำคัญของพระธาตุยาคูคือรูปแบบสถาปัตยกรรมที่สะท้อนการบูรณะต่อเนื่องหลายยุคสมัย โดยฐานล่างยังคงเอกลักษณ์ศิลปะทวารวดีแบบดั้งเดิม มีลักษณะเป็นฐานสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่ก่อด้วยอิฐโบราณ ต่อมามีการเสริมเรือนธาตุทรงแปดเหลี่ยมในสมัยอยุธยา และเพิ่มเติมส่วนยอดทรงระฆังในสมัยรัตนโกสินทร์ ทำให้องค์พระธาตุในปัจจุบันมีลักษณะผสมผสานทางศิลปกรรมที่หาได้ยากในภาคอีสานบริเวณโดยรอบพระธาตุยังพบหลักฐานทางโบราณคดีจำนวนมาก โดยเฉพาะ “ใบเสมาหินทราย” แกะสลักภาพพุทธประวัติและชาดก ซึ่งถือเป็นศิลปกรรมชั้นสูงของยุคทวารวดีอีสาน หลายชิ้นมีลวดลายละเอียดงดงามและได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในชุดใบเสมาที่สำคัญที่สุดของประเทศไทย ปัจจุบันบางส่วนถูกเก็บรักษาไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ขณะที่บางส่วนยังจัดแสดงอยู่ในพื้นที่เมืองโบราณ

นอกจากคุณค่าทางประวัติศาสตร์แล้ว พระธาตุยาคูยังเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวกาฬสินธุ์ โดยเฉพาะในช่วงเทศกาลสงกรานต์และวันวิสาขบูชา จะมีการจัด “งานนมัสการพระธาตุยาคู” อย่างยิ่งใหญ่ ภายในงานมีพิธีรำบวงสรวง การเวียนเทียน การแสดงศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน และกิจกรรมสำคัญคือการปัก “ธุงใยแมงมุม” และธุงอีสานหลากสีรอบองค์พระธาตุ จนเกิดภาพที่เรียกว่า “ทะเลธุง” อันสวยงามตระการตา กลายเป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงของจังหวัดกาฬสินธุ์ในด้านการท่องเที่ยว พระธาตุยาคูเหมาะสำหรับผู้ที่สนใจทั้งประวัติศาสตร์ โบราณคดี ศิลปกรรม และวิถีวัฒนธรรมอีสาน นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมคูเมืองโบราณ ศึกษาเรื่องราวของอารยธรรมทวารวดี รวมถึงสัมผัสวิถีชีวิตชุมชนพื้นถิ่นที่ยังคงรักษาภูมิปัญญาการทอธุงและงานหัตถกรรมดั้งเดิมเอาไว้ได้อย่างดีช่วงเวลาที่สวยที่สุดในการเยี่ยมชมคือช่วงเช้าตรู่และช่วงเย็น เพราะอากาศไม่ร้อนจนเกินไป และแสงแดดจะช่วยขับให้องค์พระธาตุและทะเลธุงมีสีสันโดดเด่น เหมาะสำหรับการถ่ายภาพอย่างมาก โดยเฉพาะในฤดูเทศกาลที่พื้นที่รอบพระธาตุเต็มไปด้วยธุงหลากสีพริ้วไหวตามแรงลม สร้างบรรยากาศที่ทั้งสงบ ศักดิ์สิทธิ์ และงดงามในแบบอีสานแท้ ๆ

• รถยนต์: จากตัวเมืองกาฬสินธุ์ ใช้ทางหลวงหมายเลข 214 เส้นกาฬสินธุ์–ร้อยเอ็ด ประมาณ 19 กิโลเมตร ถึงอำเภอกมลาไสย จากนั้นเลี้ยวเข้าทางหลวงหมายเลข 2367 อีกประมาณ 6 กิโลเมตร จะถึงทางเข้าโบราณสถาน

• รถโดยสารสาธารณะ: นั่งรถโดยสารสายกาฬสินธุ์–ร้อยเอ็ด ลงที่อำเภอกมลาไสย แล้วต่อรถสกายแล็บหรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างเข้าสู่พระธาตุ

• แนะนำมาเที่ยวช่วงวันศุกร์–อาทิตย์ เพื่อชมทะเลธุงแบบเต็มพื้นที่

• ช่วงเย็นแสงสวย เหมาะสำหรับถ่ายภาพ

• ควรแต่งกายสุภาพ เพราะเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์

• สามารถแวะเลือกซื้อสินค้า OTOP และงานหัตถกรรมธุงพื้นบ้านจากชุมชนได้

ค่าเข้าชม:

• เข้าชมฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดทุกวัน เวลา 08:30 น. – 16:30 น.