ถ้ำแม่อุสุ (Mae Usu Cave) ตั้งอยู่ภายในเขตวนอุทยานถ้ำแม่อุสุ เป็นถ้ำหินปูนประเภท River Cave ที่มีลำน้ำแม่อุสุไหลลอดผ่านตลอดแนวถ้ำ โดยน้ำจะไหลเข้าทางปากถ้ำและออกทางท้ายถ้ำ ภายในประกอบด้วยโถงขนาดใหญ่ประมาณ 3–4 โถง เชื่อมต่อถึงกัน มีหินงอกหินย้อยหลากหลายรูปทรง เช่น ลักษณะคล้ายพระพุทธรูป ม่านน้ำแข็ง และเสาหินธรรมชาติที่ยังคงมีน้ำหยดและเติบโตอยู่ตลอดเวลา

จุดเด่นสำคัญที่ทำให้ถ้ำแม่อุสุเป็นที่รู้จักในระดับนานาชาติคือปรากฏการณ์ “โรงละครแห่งแสง” ซึ่งจะเห็นได้ชัดที่สุดในช่วงเวลาประมาณ 14:00–15:00 น. เมื่อแสงอาทิตย์ทำมุมเฉียงส่องลอดปล่องเพดานถ้ำลงมาตกกระทบบนโขดหินและไอหมอกภายในถ้ำ เกิดเป็นลำแสงพุ่งตรงลงมาอย่างสวยงามและมีมิติราวกับฉากแสดงธรรมชาติ

นอกจากนี้ ภายในถ้ำยังมีการถ่ายเทอากาศที่ดี เนื่องจากมีช่องเปิดทะลุถึงด้านบนหลายจุด ทำให้บรรยากาศไม่อึดอัด เหมาะสำหรับการเดินสำรวจและท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติในระดับผจญภัยเบาๆ

รถยนต์ส่วนตัว:

• จากอำเภอแม่สอด ใช้ทางหลวงหมายเลข 105 (แม่สอด–แม่สะเรียง) มุ่งหน้าอำเภอท่าสองยาง ผ่านศูนย์พักพิงบ้านแม่หละ ระยะทางรวมประมาณ 90 กิโลเมตร เมื่อผ่านตัวอำเภอท่าสองยางไปเล็กน้อย จะมีป้ายบอกทางเข้าสู่วนอุทยานถ้ำแม่อุสุทางซ้ายมือ ขับเข้าไปอีกประมาณ 2 กิโลเมตร ถนนลาดยางและคอนกรีตตลอดสาย

• ช่วงเวลาที่ต้องไป: เดือนธันวาคม–มกราคม เป็นช่วงที่องศาของแสงสวยที่สุด เห็นลำแสงชัดเจนและยาวที่สุด

• จ้างเจ้าหน้าที่นำทาง: ไม่อนุญาตให้เข้าถ้ำเอง ต้องใช้บริการเจ้าหน้าที่วนอุทยานพร้อมตะเกียงเจ้าพายุ ซึ่งช่วยให้ภาพถ่ายมีมิติและแสงสวยกว่าไฟฉาย

• การเตรียมตัว: ผู้ที่ไวต่อกลิ่นควรสวมหน้ากากอนามัย เนื่องจากมีค้างคาวอาศัยอยู่จำนวนมาก

• รองเท้า: ควรใส่รองเท้าลุยน้ำหรือรองเท้าแตะรัดส้น เพราะต้องเดินลุยน้ำระดับเข่า

• คำเตือนสำคัญ: งดเข้าถ้ำเด็ดขาดในฤดูฝน (พฤษภาคม–ตุลาคม) เนื่องจากเสี่ยงต่อน้ำไหลหลากฉับพลันภายในถ้ำ

ค่าเข้าชม:

• ค่าเข้า: เข้าชมฟรี (อาจมีการลงชื่อเข้าพื้นที่ตามระเบียบวนอุทยาน)

• ค่าตอบแทนเจ้าหน้าที่: แนะนำเป็นสินน้ำใจสำหรับเจ้าหน้าที่นำชม ประมาณ 100–300 บาทต่อกลุ่ม ตามความสมัครใจ

เวลาเปิด–ปิด:

• เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08:30 – 16:30 น.

• แนะนำให้ไปถึงก่อน 14:00 น. เพื่อเตรียมตัวสำหรับช่วงเวลาที่แสงส่องลงมาได้สวยที่สุด